Maan en menstruatie: wat weten we werkelijk?

Kijk jij weleens naar de maan als je ongesteld wordt? Dan doe je iets wat mensen al eeuwen doen. In het Latijn, het Turks, het Hindi, het Chinees en het Sranan zit de maan of de maand in het woord voor menstruatie. En de getallen liggen dicht bij elkaar: een maanmaand duurt 29,5 dagen, een cyclus gemiddeld ongeveer 29.

Over maan en menstruatie doen onderzoekers al sinds 1806 metingen ¹. Sommigen zagen cycli soms jaren achter elkaar met de maan meelopen, anderen vonden in grote groepen een klein of geen maanritme. Hier lees je wat elk belangrijk onderzoek liet zien.

Waarom verbinden zoveel culturen de maan met menstruatie?

Het woord menstruatie komt van het Latijnse mensis, maand ². En maand is familie van maan: in het Grieks is mēn maand en mēnē maan. Taalkundigen denken dat het heel oude woord erachter misschien 'tijdmeter' betekende ³. Het oude woord maandstonden hoor je in Vlaanderen nog altijd ⁴.

Veel andere talen doen hetzelfde. Turkse vrouwen zeggen aybaşı, met ay erin: maan en maand tegelijk ⁵. Het Hindi heeft māsik dharm, iets maandelijks ⁶, en het Sanskriete mās betekent maan én maand ⁷. Het Chinese yuèjīng begint met het teken 月, ook al maan en maand ⁸, en Japanse vrouwen zeggen soms tsuki no mono: het ding van de maan ⁹.

In het Sranan is mun maan en maand, en menstruatie heet munsiki ¹⁰. Indonesiërs zeggen datang bulan, met bulan voor maan en maand ¹¹. En het Arabische shahr, maand, betekende oorspronkelijk de nieuwe maan op het moment dat die zichtbaar wordt ¹².

Ook geleerden zagen het verband. De Griekse filosoof Aristoteles schreef dat de menstruatie vaak tegen het eind van de maand komt, als de maan afneemt, en dat sommigen de maan daarom vrouwelijk noemden ¹³. En Charles Darwin dacht dat de maand- en weekritmes van ons lichaam nog sporen zijn van onze oudste voorouders. Die leefden volgens hem op 'een kust die door de getijden wordt overspoeld' ¹⁴.

Zijn een maanmaand en een cyclus echt even lang?

Bijna. Van nieuwe maan tot nieuwe maan duurt gemiddeld 29 dagen, 12 uur en 44 minuten. Elke maanmaand kan tot ongeveer zeven uur langer of korter zijn ¹⁶.

Een cyclus verschilt veel meer. Bij de meeste vrouwen zitten er 21 tot 35 dagen tussen de eerste dagen van twee menstruaties ¹⁷. In ruim 600.000 cycli uit een cyclus-app was het gemiddelde 29,3 dagen. De meeste onderzoekers achter die studie werken bij het bedrijf van de app ¹⁸.

Twee ritmes die zo dicht bij elkaar liggen, komen elkaar vaak tegen. Wij rekenden het na: neem de dag van volle maan met drie dagen ervoor en erna, en hetzelfde rond nieuwe maan. Samen zijn dat 14 van de 29,5 dagen. Bijna de helft van alle dagen ligt dus dicht bij een volle of nieuwe maan.

Wat vonden de eerste onderzoeken?

De Franse arts Jean Arnaud Murat publiceerde in 1806 de eerste gegevens: de cyclus die hij volgde, liep los van de maan ¹. Het ging om één vrouw ¹⁹. Een onderzoek uit 1974 zette de uitkomst zelfs in de titel: menstruatie is 'onafhankelijk' van de maanfasen ²⁰.

De Amerikaanse biologe Winnifred Cutler zag daarin een denkfout. Die onderzoeken telden alle menstruaties van alle vrouwen bij elkaar op ²¹. Maar een vrouw met een cyclus van 34 dagen schuift elke maand verder langs de maan. Alleen bij een cyclus van ongeveer 29,5 dagen kan een vaste band zichtbaar worden. Dus keek Cutler naar precies die vrouwen.

Cutler, 1980: studentes in Philadelphia

Wie

studentes van 19 tot 22 jaar, herfst 1977

Hoeveel

312 vrouwen, van wie 68 met een cyclus van ongeveer 29,5 dagen

Gevonden

47 van die 68 werden ongesteld in de lichte helft van de maanmaand, de twee weken rond volle maan

Hoe sterk

statistisch duidelijk, met één menstruatie per vrouw. Twee vervolgonderzoeken kwamen uit dezelfde groep en gebruikten deels dezelfde gegevens ²¹²²²³

Law, 1986: jonge vrouwen in China

Wie

vrouwen van 16 tot 25 jaar met een gewone cyclus

Hoeveel

826 vrouwen

Gevonden

28,3 procent van de menstruaties begon rond nieuwe maan, tegen 8,5 tot 12,6 procent op andere momenten

Hoe sterk

een groot verschil, maar alleen de samenvatting is openbaar. En de piek lag precies tegenover die in Amerika ²⁴¹⁹

Wat zie je als je één vrouw jarenlang volgt?

De bioloog Charlotte Helfrich-Förster van de Universiteit van Würzburg koos een andere aanpak. Zij verzamelde dagboeken van vrouwen die hun menstruaties jarenlang uit nieuwsgierigheid hadden bijgehouden, en bekeek elke vrouw apart ²⁵.

Helfrich-Förster, 2021: dagboeken tot 32 jaar

Wie

vrouwen uit vooral Duitsland

Hoeveel

22 vrouwen met samen 4.112 menstruaties, gemiddeld 15 jaar per vrouw

Gevonden

cycli van meer dan 27 dagen liepen af en toe maanden tot jaren gelijk op met volle of nieuwe maan. Bij vrouwen tot 35 jaar was dat gemiddeld 23,6 procent van de tijd, daarna 9,5 procent

Hoe sterk

per vrouw statistisch getest, in een kleine groep die zelf haar dagboeken aanbood ²⁵

Drie jonge vrouwen die 's nachts veel kunstlicht kregen, liepen nooit gelijk met volle of nieuwe maan. Ook zagen de onderzoekers een verband met de aantrekkingskracht van de maan, die per maand en over de jaren wisselt ²⁵.

Helfrich-Förster, 2025: 176 vrouwen, oud en nieuw

Wie

vrouwen uit vooral Italië en Duitsland, en uit Israël en Noord-Amerika

Hoeveel

176 vrouwen met samen 11.565 menstruaties, dagboeken van 2 tot 37 jaar

Gevonden

vóór 2010 liepen cycli in de hele groep vaker met de maan mee. Daarna was dat vooral nog rond januari te zien, de tijd waarin de aarde het dichtst bij de zon staat

Hoe sterk

opvallende patronen, maar licht in de nacht is niet gemeten. De onderzoekers noemen hun verklaring zelf een hypothese ²⁶

Die verklaring: rond 2010 kwamen ledlampen en smartphones, en meer licht in de nacht zou het zwakke signaal van de maan overstemmen ²⁶.

Wat zien onderzoekers in grote groepen vrouwen?

Andere onderzoekers kijken naar duizenden vrouwen tegelijk. Dan zie je minder van elke vrouw apart, maar wel of een verband groot genoeg is om in een hele groep op te vallen.

Ecochard, 2024: Europa en Noord-Amerika

Wie

vrouwen die in eerdere studies hun cyclus nauwkeurig bijhielden, tussen 1960 en 2013

Hoeveel

3.024 vrouwen met samen 31.698 cycli

Gevonden

een zwak maanverband. In Europa begon 13,1 procent van de menstruaties bij wassende maansikkel, waar je bij toeval 12,5 procent verwacht. In Noord-Amerika lag de piek bij volle maan

Hoe sterk

statistisch aantoonbaar maar klein, en op elk continent een andere piek ²⁷

Wat de onderzoekers uit Lyon het meest opviel: de cyclus gedraagt zich als een innerlijke klok, met een eigen tempo en een soort geheugen van de vorige cycli ²⁷.

Ecochard, 2024: 311.064 cycli uit een app

Wie

vrouwen van 18 tot 40 in Europa en Noord-Amerika, 2019 tot 2021

Hoeveel

35.940 vrouwen

Gevonden

een maanritme, met iets vaker menstruaties rond en kort na volle maan. Een weekritme was ongeveer drie keer zo sterk: menstruaties begonnen net iets vaker op donderdag en vrijdag

Hoe sterk

statistisch heel duidelijk, maar zo klein dat de onderzoekers niet weten of het in het dagelijks leven iets uitmaakt. Twee auteurs werken bij het bedrijf achter de app ²⁸

Komada, 2021: Japan

Wie

vrouwen van 25 tot 39 die de Japanse app Luna Luna gebruikten

Hoeveel

529 vrouwen, elk met hun zes laatste menstruaties

Gevonden

in de lichte en de donkere helft van de maanmaand begonnen ongeveer evenveel menstruaties: 768 en 791

Hoe sterk

het verschil past bij toeval. De meetperiode was wel kort, ongeveer drie maanden, en drie auteurs werken bij het bedrijf achter de app ²⁹

Ilias, 2013: Griekenland

Wie

Griekse vrouwen, een jaar lang

Hoeveel

74 vrouwen met 980 cycli

Gevonden

de cycli liepen los van de maanfasen

Hoe sterk

een korte publicatie, waarvan alleen de samenvatting openbaar is ³⁰

Een bijzonder onderzoek komt uit Mali. De antropologe Beverly Strassmann telde er twee jaar lang elke dag welke Dogon-vrouwen in de menstruatiehut verbleven. Ze hadden geen elektrisch licht en sliepen vaak buiten, onder de maan. Een maanritme vond zij daar niet ³¹. Deze vrouwen menstrueerden wel weinig, omdat ze vaak zwanger waren of borstvoeding gaven ³². Ook een analyse van 7,5 miljoen cycli uit een andere cyclus-app, die niet in een vaktijdschrift verscheen, vond geen verband ¹⁹.

Waarom lopen de uitkomsten zo uiteen?

Een deel van het antwoord zit in de aanpak. Tel je alle cycli van alle vrouwen bij elkaar op, dan kan een patroon wegvallen dat alleen bij sommige vrouwen en alleen af en toe optreedt. Helfrich-Förster en haar collega Thomas Wehr schrijven dat gemiddelden zo'n patroon per vrouw kunnen uitwissen ³³. En wie maar drie maanden kijkt, mist een verband dat komt en gaat.

Een ander deel zit in wie het vond. Veel positieve uitkomsten komen uit twee onderzoeksgroepen: in de jaren tachtig de groep rond Cutler, nu die rond Würzburg ²³²⁶. Onafhankelijke groepen vonden kleine of geen verbanden ²⁸²⁹. En het onderzoek uit 2025 gebruikt deels dezelfde Italiaanse gegevens als de groep uit Lyon ²⁶²⁷.

Wat de vraag kan beslechten, is een groot onderzoek waarin vrouwen per persoon jarenlang worden gevolgd, met gemeten licht, door onderzoekers van buiten deze groepen. Met de cyclus-apps van nu kan dat eindelijk ²⁵.

Hoe zou de maan een cyclus kunnen beïnvloeden?

Onderzoekers noemen drie mogelijke wegen. Alle drie zijn nog hypotheses.

Eerst licht. Licht in de nacht kan een cyclus echt verschuiven. In een proef uit 1990 sliepen zeven vrouwen met een lange, onregelmatige cyclus enkele nachten met een felle lamp naast hun bed. Hun cyclus werd korter, gemiddeld van 45,7 naar 33,1 dagen ³⁴. Ook maanlicht verandert hoe mensen slapen. Onderzoekers volgden Toba- en Qom-gemeenschappen in Argentinië, met en zonder elektriciteit, en studenten in Seattle. Overal gingen mensen in de nachten voor volle maan later slapen en sliepen ze korter ³⁵.

Dan zwaartekracht. Würzburg zag sterkere patronen wanneer de aantrekkingskracht van maan en zon samen het grootst is ²⁶. Lyon noemt die kracht op één mensenlichaam verwaarloosbaar ²⁷.

En ten slotte een innerlijke klok. Misschien heeft je cyclus een eigen klok, die bij onze verre voorouders ooit met de maan meetikte. Lyon vond aanwijzingen voor zo'n klok ²⁷, en Helfrich-Förster en Wehr werkten het idee in 2026 verder uit ³⁶. Darwin vermoedde iets vergelijkbaars.

Een verband is ook nog geen oorzaak. Seizoenen, weekritmes, feestdagen en de manier waarop vrouwen hun menstruatie noteren, kunnen allemaal meespelen ²⁸²⁶.

Waarom staat de maan op onze menstruatiekalender?

De maan staat hier als tweede ritme naast het jouwe. Voor de berekening gebruiken we alleen jouw eigen startdatums; hoe dat werkt, lees je in hoe de menstruatiekalender rekent.

Omdat de twee ritmes bijna even lang zijn, kun je ze mooi naast elkaar leggen: jouw cyclus van bijvoorbeeld 29 dagen naast een maanmaand van 29,5. Taal doet dat al eeuwen, van maandstonden tot aybaşı en munsiki.

Veel lezers leven ook met een kalender die met de maan rekent. Zo telt de islamitische kalender twaalf maanmaanden van 29 of 30 dagen ³⁷. De Koran noemt de nieuwe manen 'tijdsaanduidingen voor de mensen' ³⁸, en telt de wachttijd na een scheiding in 'drie maandstonden', of in drie maanden voor vrouwen die niet menstrueren ³⁹⁴⁰.

In een overlevering bij Abu Dawud vraagt een vrouw met aanhoudend bloedverlies om raad. Ze krijgt het advies zes of zeven dagen als menstruatie te rekenen, en daarna 23 of 24 dagen te bidden en te vasten: 'en doe zo elke maand, zoals vrouwen menstrueren' ⁴¹. Wie in de ramadan vast, haalt de dagen van haar menstruatie later in ⁴².

Hindoestaanse families vieren Holi Phagwa op de dag na de volle maan van de maand Phaalguna, in Suriname een nationale feestdag ⁴³. De Javaanse kalender telt sinds 1633 maanmaanden, die wulan heten ⁴⁴. Dit zijn beschrijvingen van tijd en traditie, geen uitspraken over hoe je lichaam werkt.

Daarbij is de wetenschappelijke vraag nog open. Wie haar cyclus naast de maan bijhoudt, doet in het klein wat de onderzoekers in Würzburg deden. En de maan hoort al lang bij deze site: in november 2012 stond er al een 'Huidige maan stand' in de zijbalk ⁴⁵.

Maan en menstruatie: wat weten we nu?

Op een rij:

• Samenhang: in grote groepen is soms een klein maanritme te meten, maar de piek verschilt per onderzoek ²⁷²⁸. Andere onderzoeken vonden het niet ²⁹³⁰.
• Gelijk oplopen: bij een deel van de vrouwen liep de cyclus af en toe maanden of jaren met de maan mee, vooral vóór 2010 en vooral in de winter. Wij vonden dat alleen in de dagboekonderzoeken van één onderzoeksgroep ²⁵²⁶.
• Hoe het werkt: licht, zwaartekracht en een innerlijke klok zijn alle drie denkbaar, maar nog niet aangetoond ¹⁹.
• Oorzaak: dat de maan een cyclus regelt of voorspelt, is niet aangetoond. Je cyclus wordt geregeld door je eigen hormonen ¹⁷.

Wil je weten wanneer je volgende menstruatie ongeveer komt? De kalender rekent met jouw eigen startdatums, en de maan van vanavond zie je er gewoon bij. Lees ook over de fasen van je cyclus en over het McClintock-effect, het idee dat vriendinnen tegelijk ongesteld worden.

Veelgestelde vragen

Word je vaker ongesteld bij volle maan?

Veel vrouwen merken dat, en het gebeurt ook vaak. Een maanmaand duurt 29,5 dagen en een cyclus gemiddeld ongeveer 29, dus ze komen elkaar regelmatig tegen. In lange dagboeken liep de cyclus van sommige vrouwen af en toe met de maan mee. In grote groepen is het verband klein en verschilt de piek per onderzoek.

Heeft de maan invloed op je menstruatie?

Dat is nog een open vraag. Onderzoekers uit Würzburg zagen dat de cyclus van sommige vrouwen maanden tot jaren met de maan meeliep, vooral vóór 2010 en rond januari. Grote datasets vinden een klein of geen maanritme. Dat de maan je cyclus regelt of voorspelt, is niet aangetoond: je eigen hormonen sturen je cyclus.

Waarom heet het menstruatie?

Menstruatie komt van het Latijnse mensis, maand, en maand is familie van maan: in het Grieks is mēn maand en mēnē maan. Veel talen leggen die band. Denk aan maandstonden in het Vlaams, aybaşı in het Turks, māsik dharm in het Hindi, yuèjīng in het Chinees en munsiki in het Sranan.

Kan ik mijn menstruatie berekenen met de maan?

Je volgende menstruatie bereken je het best met je eigen startdatums: de eerste dag van je laatste menstruatie plus de lengte van je cyclus. De maanmaand is voor iedereen even lang, terwijl cycli per vrouw verschillen van 21 tot 35 dagen. De maan ernaast bijhouden kan wel heel mooi zijn, als tweede ritme.

Waarom staat de maan op deze menstruatiekalender?

Omdat een maanmaand en een cyclus bijna even lang duren, omdat veel talen ze met elkaar verbinden en omdat veel lezers leven met een kalender die met de maan rekent, zoals de islamitische, hindoeïstische of Javaanse. De berekening gebruikt alleen je eigen startdatums. De maan staat erbij als tweede ritme, met een boeiende open vraag erachter.