Tegelijk ongesteld met je vriendin of zus? Dit is het McClintock-effect

Je kent het misschien. Je woont samen met een vriendin, of je bent veel bij je zus, en ineens zijn jullie in dezelfde week ongesteld. En de maand erna weer. Het voelt alsof jullie lichamen op elkaar zijn gaan afstemmen.

Je bent niet de enige die dat merkt. Het idee is zo bekend dat het een naam heeft: het McClintock-effect. Hier lees je waar die naam vandaan komt, wat onderzoekers in vijftig jaar hebben gevonden, en waarom jullie zo vaak samen ongesteld zijn.

Wat is het McClintock-effect?

Het McClintock-effect, ook menstruele synchronie genoemd, is het idee dat vrouwen die veel samen zijn hun cyclus op elkaar gaan afstemmen. Het is genoemd naar Martha McClintock. Als studente aan Wellesley College, een vrouwencollege in de Verenigde Staten, deed zij er het eerste onderzoek naar. Daarom heet het in het Engels ook wel het Wellesley-effect ¹.

In januari 1971 verscheen haar korte artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Nature ². Ze had 135 studentes van 17 tot 22 jaar gevolgd, die allemaal in hetzelfde studentenhuis woonden. Drie keer in een studiejaar vroeg ze wanneer hun laatste twee menstruaties waren begonnen, en met wie ze de meeste tijd doorbrachten ¹.

Haar uitkomst: bij kamergenoten en goede vriendinnen kwamen de startdagen in de loop van het jaar dichter bij elkaar ¹. Een prikkelende gedachte. Zou vriendschap echt invloed hebben op iets zo persoonlijks als je cyclus?

Komt het door feromonen?

Dat was het idee van McClintock ¹. Feromonen zijn stoffen die een dier afgeeft en die iets veranderen bij soortgenoten, zonder dat die ze bewust ruiken.

In 1998 deed McClintock met een collega een proef die veel aandacht kreeg, opnieuw in Nature. Vrouwen kregen geurloze stoffen toegediend die uit de oksels van andere vrouwen kwamen. Kwamen die stoffen van vlak voor de eisprong van de donor, dan werd de cyclus van de ontvangers korter. Kwamen ze van rond de eisprong, dan werd hij langer ³.

Een fascinerende uitkomst: de timing van een eisprong bleek te verschuiven door iets wat je niet eens ruikt. Het gaat wel over iets anders dan het McClintock-effect. Dit was een verschuiving in een proef, niet het bewijs dat vriendinnen vanzelf naar elkaar toe groeien.

Wat vond later onderzoek?

Na 1971 gingen onderzoekers over de hele wereld aan de slag. Eén onderzoek vond duidelijk iets wat op gelijklopen leek:

• Bedoeïenenfamilies. Onderzoekers volgden drie maanden lang 27 gezinnen, waarin vrouwen jarenlang samenwonen en weinig de pil gebruikten. Bij zussen die een kamer deelden, en bij alle vrouwen van een gezin samen, vonden ze een verschuiving naar gelijklopen van 20 tot 25 procent ⁴.

Andere onderzoeken vonden het niet terug:

• Samenwonende stellen. Bij 30 lesbische stellen die gemiddeld bijna drie jaar samenwoonden, liepen de cycli niet gelijk, ook niet samen met twee eerdere onderzoeken bij stellen ⁵.
• Poolse studentenhuizen. Vijf maanden onderzoek bij 18 tweetallen en 21 drietallen studentes leverde geen gelijklopen op. Hoeveel de vrouwen met elkaar optrokken, maakte geen verschil ⁶.
• Chinese studentenhuizen. Bij 186 vrouwen die ruim een jaar in studentenhuizen woonden, liepen de cycli niet gelijk ⁷.

Waarom vonden onderzoekers zulke verschillende dingen? Een Amerikaanse antropoloog zette in 1992 alle studies tot dan toe naast elkaar. De meeste gebruikten de rekenmethode uit 1971, en daarin zaten een paar fouten die de kans groter maakten om gelijklopen te vinden. Na correctie van die fouten bleef er geen gelijklopen over ⁸. De onderzoekers van het Chinese onderzoek rekenden ook de cijfers van 1971 opnieuw na. Wat McClintock zag, paste bij wat je bij toeval verwacht ⁷.

Een Poolse onderzoeker vatte het in 2006 samen: na meer dan dertig jaar onderzoek is er nog geen overtuigend bewijs dat cycli op elkaar afstemmen ⁶.

Waarom zijn jullie dan zo vaak tegelijk ongesteld?

Hier wordt het interessant, want wat je merkt, klopt gewoon. Vriendinnen zijn heel vaak tegelijk ongesteld. Dat komt door twee dingen.

Een menstruatie duurt een paar dagen. De meeste vrouwen zijn 2 tot 8 dagen ongesteld ⁹, volgens Zanzu meestal 3 tot 7 ¹⁰. Zulke blokken overlappen al snel.

Wij rekenden het na voor vriendinnen die allebei vijf dagen ongesteld zijn en een cyclus van 29 dagen hebben, met startdagen die los van elkaar vallen:

Met een groepje van vier is er dus bijna elke maand overlap, gewoon omdat menstruaties dagen duren.

Cycli schuiven langs elkaar. Bij de meeste vrouwen zitten er 21 tot 35 dagen tussen twee menstruaties ⁹. Is jouw cyclus 28 dagen en die van je huisgenote 31, dan verandert het verschil elke maand met drie dagen. Een paar maanden lijken jullie naar elkaar toe te groeien. Dan vallen jullie samen. Daarna drijven jullie weer uit elkaar, tot het opnieuw begint. Precies dat naar elkaar toe en weer uit elkaar gaan kan het gevoel van gelijklopen verklaren, lieten onderzoekers zien ⁷.

Lopen menstruaties nu gelijk of niet?

Het samenvallen dat je merkt, is echt. Het gebeurt vaak, en de rekensom laat zien waarom. Of er daarbovenop nog een extra effect is van samenwonen of vriendschap, daar zijn onderzoekers het na vijftig jaar niet over eens geworden. Eén onderzoek bij bedoeïenenfamilies vond het ⁴, de meeste andere onderzoeken niet ⁵⁶⁷, en een kritische analyse liet zien dat de oude rekenmethode het makkelijker maakte om het te vinden ⁸.

Wat vaststaat: je cyclus wordt gestuurd door je eigen hormonen ⁹. Verandert je cyclus opvallend, bijvoorbeeld door stress of omdat je met de pil bent gestopt, dan heeft dat meestal een andere reden. Lees meer over een onregelmatige cyclus of wat je kunt doen als je menstruatie te laat is.

En het fijne van samen ongesteld zijn blijft: er is altijd iemand met een tampon of maandverband bij de hand.

Zelf bijhouden met je vriendin

Benieuwd hoe het bij jullie zit? Vul allebei in de kalender een paar startdatums in. Na een paar maanden zie je vanzelf of jullie naar elkaar toe groeien, samenvallen of weer uit elkaar gaan.

Hou je ook van ritmes? Lees dan over de maan en je menstruatie, een ander oud verhaal dat veel vrouwen herkennen.

Veelgestelde vragen

Kunnen menstruaties van vriendinnen gelijk gaan lopen?

Veel vrouwen merken dat ze tegelijk ongesteld zijn met een vriendin of zus, en dat gebeurt ook vaak. Onderzoek laat zien dat dit vooral komt doordat een menstruatie een paar dagen duurt en cycli langs elkaar schuiven. Dat samenwonen je cyclus verschuift, vonden de meeste grote onderzoeken niet terug.

Wat is het McClintock-effect?

Het idee dat vrouwen die veel samen zijn hun cyclus op elkaar afstemmen. Het is genoemd naar Martha McClintock, die in 1971 in het tijdschrift Nature schreef dat de startdagen van kamergenoten en vriendinnen in een studentenhuis dichter bij elkaar kwamen. Later onderzoek kwam tot wisselende uitkomsten.

Hebben feromonen invloed op je menstruatie?

In een proef uit 1998 veranderden geurloze stoffen uit de oksels van vrouwen de cycluslengte van andere vrouwen: korter of langer, afhankelijk van het moment in de cyclus waarop ze waren afgenomen. Dat laat zien dat zulke stoffen een eisprong kunnen verschuiven, maar niet dat vriendinnen daardoor vanzelf gelijk gaan lopen.

Hoe groot is de kans dat vriendinnen tegelijk ongesteld zijn?

Groter dan je denkt. Zijn twee vriendinnen allebei vijf dagen ongesteld en duurt hun cyclus 29 dagen, dan overlappen hun menstruaties door toeval in ongeveer 3 van de 10 maanden. Met vier vriendinnen zijn er in ruim 9 van de 10 maanden minstens twee tegelijk ongesteld.